Sarrera

Emakumeen eta gizonen arteko desorekaren adierazpen larrienetako bat da emakumeen aurkako indarkeria. Ildo beretik, giza eskubideen urraketa larri eta onartezin hori desagerrarazte aldera lan egiteko premia larria dagoela ere nabaria da. Horretarako, ezinbestekoa da biktimei babesa eta arreta emateko neurriak eta baliabideak antolatzea, baina baita gure gizartean emakumeek pairatzen duten diskriminazioaren aurka modu aktiboan lan egitea ere, bizitzaren eremu guztietan.
 
Hari berari jarraiki, honako hau ere nabarmendu behar dugu: publizitatearen eta komunikabideen bitartez, emakumeen gainetik gizonen nagusitasun-balioak indartzen dituzten jarrerak, balioak eta mezuak zabaltzen dira oraindik, emakumeen aurkako indarkeria justifikatu, horri garrantzia kendu eta horretara bultzatzera ere irits daitezkeela. Beste zenbait eremutan (lanean, esaterako), gero eta emakume gehiagok pairatu behar izaten dute indarkeria mota gaitzesgarri bat: jazarpen sexista eta horren aldaera den sexu-jazarpena, hain zuzen ere.

Emakumeen aurkako indarkeria desagertu egingo da pixkanaka, berdintasun-maila handiagoa lortzen dugun heinean, gizarte-mailan ez ezik, maila subjektiboan eta banakakoan ere. Hori dela-eta, gaur arte nagusi izan den sexu/genero sistema urratuko duen balio-sistema berria lortzeko eragin behar dugu, emakumeak eta gizonak berdintasun-mailan jarriko dituena, horri esker lortuko baitugu emakumeek indarkeria pairatu behar izango ez duten gizarte-sistema orekatuagoa.

Marko juridikoa

Legean bertan, oro har, indarkeria sexistaren prebentzioa lortu nahi da, baita hezkuntzaren, komunikabideen edo lanaren inguruko kapituluetan aurreikusitako neurri espezifikoen bitartez ere, baina horretaz guztiaz gain, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 4/2005 Legearen (http://www.emakunde.es/images/upload/LeyIO_e.pdf) III. tituluaren VI. kapituluan, Emakumeen aurkako Indarkeria modu espezifikoan lantzen da.

Lehenik eta behin, horrelako indarkeria zeri esaten zaion definitzen da zehatz-mehatz:
"sexuaren ziozko edozein ekintza bortitz joko da emakumeen aurkako indarkeriatzat, baldin eta ekintza horrek emakumeari kalte fisiko, sexual edo psikologikoa edo sufrimendua ekartzen badio edo ekar badiezaioke. Jokaera horien artean sartuko dira halaber emakumea ekintza horiek egitearekin mehatxatzea, hertsapenak egitea edo askatasuna arbitrarioki kentzea, bizitza publikoan edo pribatuan". Aurrerago, kapitulu horretan bertan, indarkeriaren fenomenoari aurre egiteko administrazioak gauzatu behar dituen esku hartzeko moduak zehaztu dira bi ataletan. Lehena, ikerketari, prebentzioari eta prestakuntzari buruzkoa, eta bigarrena etxeko tratu txarren eta sexu-erasoen biktimen babesari buruzkoa.

Lehenengo atalean hain zuzen, ikerketaren premia aipatzen da, indarkeriaren zergatiak eta ondorioak ezagutzeko, baita Euskadiko Autonomia Erkidegoan dauden baliabideak eta programak ebaluatzeko premia ere. Halaber, prebentzioaren, sentsibilizazio-kanpainen, eta emakumeen aurkako indarkeria-kasuetako esku-hartzean parte hartzen duten langileen prestakuntzaren garrantziari buruzko bi artikulatu ere jasotzen dira.

Bigarren atalean, gure Erkidegoan ohikoenak diren emakumeen aurkako bi indarkeria moten, hau da, etxeko tratu txarren eta sexu-erasoen biktimentzako arreta eta babesa dira ardatz, eta emakume horien beharrei erantzuteko garatu behar diren neurrien multzoa zerrendatzen da, modu espezifikoan: poliziaren babesa (54. art.), laguntza juridikoa (55. art.), laguntza psikologikoa (56. art.), harrera-pisuak eta larrialdietarako zerbitzuak (57. art.), prestazio ekonomikoak (58. art.), etxebizitza (59. art.), laneratzea (60. art.), hezkuntza (61. art.), eta erakundeen arteko koordinazioa (62. art.).

Azkenik, 43. artikuluan jazarpen sexista aipatzen da, erakundeetan horrelako jarreren prebentziorako eta horiek desagerrarazteko politikak ezartzera, nahiz biktimei laguntza ematera zuzendutako neurriak definituta eta proposatuta.

Bestalde, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako IV. Planean (http://www.emakunde.es/images/upload/IVBP_e.pdf) emakumeen aurkako indarkeriari modu integralean eta intersektorialean egiten zaio aurre. Horrela, indarkeria horrek dituen adierazpenak lantzea proposatzen da, Berdintasunerako Legean aldez aurretik identifikaturiko bi lan-ildotatik: prebentzioaren eta arretaren ildoetatik, koordinazioa bietan zeharkako ildoa izanik.
 
- Prebentzioa: Epe luzean, emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko funtsezko lan-ildoa da prebentzioa. Ildo honetan, Kulturaren, Hezkuntzaren eta Hirigintza eta Ingurumenaren sektoreak tartean sartzen dituzten hainbat programa diseinatu ditugu. Hezkuntzako programan honako hau sartzen da: gazteenei zuzenduta, helburu nagusia prebentzioa duen esku-hartze estrategia integrala, jendearen aniztasunaren balioaren gaineko hausnarketaren bitartez, eta berdintasunezko harremanak eta errespetua ikasita, familiak, irakasleak eta ikasleak ere prozesuan sartuz. Kultura-arloko programa beste maila batean dago; programa horren bitartez, emakumeak sinbolikoki beheragoko mailan kokatzen dituzten komunikabideetako eta gizarte- eta kultura-arloko eremuko jardun sexistak ezabatu nahi dira, emakumeen mendekotasuna, eta hortaz, emakumeen aurkako indarkeria babesten duen ideologia indartzen baitituzte. Azkenik, hiri-eremuan emakumeen aurkako erasoen prebentziorako programa aipatuko dugu. Programa horren helburua honako hau da: hirigunetik "puntu beltzak" ezabatzea, emakumeei gune publikoez gozatzeko aukera emanda, eta erasoak jasateko beldurraren eraginez, haien mugikortasuna murriztu ez dadin.

 - Arreta: Indarkeria-egoeretan modu eraginkorrean eta premiaz eragitea da lan-ildo honen helburua. Hori lortzeko, lau programa antolatu dira sektore guztietan, indarkeria-kasuetan arreta hobea ematearren. Hezkuntzaren sektorean, eskola-komunitateko indarkeriaren prebentziorako eta bitartekotzarako programa txertatu da. Lanaren sektorean, jazarpen sexistaren biktima diren emakumeei laguntza emateko helburua duen programa txertatu da. Gizarteratzeko arloan, tratu txarren eta sexu-erasoen biktima diren emakumeei arreta hobea emateko programa sartu da. Programa horretan bi helburu bereiz daitezke. Aurreneko helburuarekin, tartean sartutako eragile guztietan arreta koordinatua eta eraginkorra bermatzea lortu nahi da, etxeko tratu txarren eta sexu-erasoen aurrean arreta emateko tokiko protokoloak ezarrita. Bigarrenarekin, aldiz, etxeko tratu txarren biktimei harrera eta etxebizitza emateko baliabideak izango direla eta horien kalitatea bermatzea. Bukatzeko, osasunaren arloan, tratu txarren biktima diren emakumeei arreta fisikoa eta psikologikoa emateko programa txertatu da.

- Koordinazioa: Prebentzioan nahiz arretan zeharka txertatu behar den ildotzat sartu da koordinazioa ardatz honetan. 2001eko azaroan, "Sexu-erasoak eta etxeko tratu txarrak jasaten dituzten emakumeei harrera hobea egiteko Erakundeen arteko Akordioa" sinatu zuten euskal administrazioek; akordio horretan, gai horretan eskudunak diren erakunde-maila guztiek esku-hartze protokolo garbiak adostu zituzten, eta honako konpromiso hau hartu zuten haien gain, espresuki: prestakuntza-planak abiarazteko, eta protokolo horiek benetan aplikatzeko beharrezkoak diren giza baliabideak, baliabide materialak eta teknikoak eskuragarri jartzeko. Akordioa sinatu zenetik, nabarmen egin du gora emakumeen aurkako indarkeriaren prebentziorako eta hori desagerrarazteko jardueren kopuruak. III. PAPMEren ebaluazio-datuei jarraiki, eremu horretan 2001. urtean gauzatutako jardueren bikoitza baino gehiago egin zituzten euskal administrazio publikoek 2004. urtean. Gai horren inguruko esku-hartze publikoa areagotzeko lagungarri izateaz gain, erakundeen arteko koordinazioari esker esku-hartze hori askoz ere modu eraginkorragoan eta eragingarriagoan gauzatzen da.