Sarrera

Nazio Batuen Emakumearen Egoera Juridiko eta Sozialeko Batzordeak 1987. urtean proposatu zuen lehen aldiz mainstreaminga edo zeharkakotasuna, baina 1991. urtean hartu zen espresuki estrategia orokortzat Emakumeen eta Gizonen arteko Berdintasunerako III. Ekintza Komunitarioko Programaren (1991-1995) barruan.

Europako Kontseiluko Aditu Taldearen arabera, genero-mainstreaminga honako hau da: "neurri politikoak hartzen tartean sartuta egon ohi diren eragileek prozesu politikoak antolatzea (berrantolatzea), hobetzea, garatzea eta ebaluatzea, politika guztietan genero-berdintasunaren ikuspegia txerta dezaten, maila eta etapa guztietan.' Hari berari jarraiki, lehendik baziren berdintasun-politika espezifikoak osatzea litzateke zeharkakotasunaren xedea, politika sektorialetan berdintasun-printzipioa txertatuta, eta sektore jakin horretan emakumeen eta gizonen errealitatean eragingo duen esku-hartze publikoa planifikatzeko jakintza sortzeari dagokionez, beharrezko euskarria lortzea errazten duen bide bakarra dela jakinda.

Marko juridikoa

Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako (http://www.emakunde.es/images/upload/LeyIO_e.pdf) 4/2005 Legearen printzipio nagusien artean, honako hau dago: botere publikoek gauzatzen dituzten politika eta ekintza guztietan genero-ikuspegia integratzea, emakumeen eta gizonen arteko desorekak ezabatzearren eta berdintasuna sustatzearren (3. art.). Legearen ondorioetarako, honako hau da genero-ikuspegiaren integrazioa: "emakumeen eta gizonen egoera, baldintza, jomuga eta beharrizan ezberdinak modu sistematikoan kontsideratzea, eta, horretarako, politika eta ekintza guztietan, maila guztietan eta horien plangintza-, egikaritze- eta ebaluazio-fase guztietan, ezberdintasunak ezabatzeko eta berdintasuna sustatzeko xedea duten helburu eta jarduketa zehatzak txertatzea".

Legearen bigarren tituluan, euskal botere eta administrazio publikoen jardunean genero-ikuspegia integratzeko neurriak ezartzen dira. Hartu beharreko lehenengo neurria planifikazioa da; planifikazioaren bitartez, legealdiz legealdi Eusko Jaurlaritzak onartu behar duen planean proposaturiko jarraibideak aintzat hartuta, administrazio bakoitzak berdintasun-plan bat edo berdintasunerako jardun-programa bat lantzea lortu nahi da. Bigarren kapituluan, administrazioek egiten dituzten estatistiketan eta azterlanetan genero-ikuspegia benetan integratzen dela bermatzeko beste hainbat neurri ezartzen dira. Hirugarren kapituluan, administrazioko langileen gaikuntza arautzen da, emakumeen eta gizonen berdintasunerako arloan, hain zuzen ere, genero-ikuspegia administrazio-jardunean benetan integratzen dela bermatzearren. Halaber, administrazioaren araudian eta jardueran berdintasuna sustatzeko neurriak biltzen dira Legearen laugarren kapituluan; esate baterako: generoaren araberako eragina aurretiaz ebaluatzea, botere publikoek hizkuntza modu ez sexistan erabili beharra, eta diru-laguntzak esleitzeko eta kontratazioko balorazio-irizpidetzat hartzea genero-ikuspegia. Legegintzako neurri horien helburua da prozesu etengabe bat indartzea eta bultzatzea: euskal administrazio publikoen jardun orokorrean genero-ikuspegia integratzeko prozesua, alegia. Neurri horiek modu mailakatuan ezarrita, etorkizunean erabakiko diren Politika Publikoen plangintzan eta esku-hartzean genero-ikuspegia kontuan izango da, eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna sustatuko dute.

Bestalde, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako IV. Planaren (http://www.emakunde.es/images/upload/IVBP_e.pdf) bitartez, mainstreamingaren estrategia lantzea lortu nahi da, hainbat ildotatik:

Planaren egituratik bertatik, lau ardatz bektore -mainstreaminga, ahalduntzea, bateragarritasuna eta erantzunkidetasuna, eta emakumeen aurkako indarkeria- definitzen baititu, eta horiek guztiak administrazioaren arlo guztietan jasotzen dira, sektoreetatik horiei ekitea ahalbidetuz.

Planaren abiapuntutik eta kudeaketatik bertatik, hainbat eragile sartzen baitira tartean plana indartzeko garaian -zentzu horizontalean eta bertikalean-, aldez aurretik badiren edo horretarako aurreikusitako bultzatzeko eta koordinatzeko egiturak eta mekanismoak tartean sartuta.

Sektore-mailan, planean bertan -eta modu espezifikoan, mainstreamingaren ardatzean- txertatzen diren hainbat programatatik, esku-hartze arloan bertan genero-ikuspegia integratzeko helburua dutela.

Horrela, planaren arlo bakoitzean programa bat sartzen da, sektorearen barruan estrategikotzat jotzen den eremu batean genero-ikuspegia integratzearekin loturik, Berdintasunerako Legean sartzen diren genero-ikuspegia integratzeko neurri espezifikoekin loturiko jardunak sartuta programak osatzen dituzten helburu bakoitzaren esku-hartze zikloan.

Bestalde, eta lehen ere esan dugunez, genero-mainstreamingak edo genero-ikuspegia integratzeak honako hau dakar: emakumeen eta gizonen egoera, baldintza, itxaropen eta premia ezberdinak modu sistematikoan aintzat hartzea esku-hartze publikoan. Dena den, emakumeen eta gizonen kolektiboak ez dira kolektibo homogeneoak eta Planak ezin du alde batera utzi kolektibo bakoitzaren barruan dagoen aniztasuna. Ildo berari lotuta, bereziki aipatu behar ditugu askotariko diskriminazioa pairatzen duten emakumeak edo emakume taldeak, diskriminazio-egoerak eragin ditzaketen beste hainbat faktorek bat egiten dutelako haiengan; esate baterako, honako faktore hauek: arrazak, koloreak, jatorri etnikoak, hizkuntzak, erlijioak, alde bateko edo besteko iritzi politikoek, gutxiengo nazional jakin batekoa izateak, ondareak, jaiotzak, ezintasunak, adinak, sexu-orientazioak edo bestelako baldintza edo egoera pertsonal edo gizarte-mailakoak.

Hori dela-eta, oro har, eta zeharkako moduan, Planean aurreikusitako helburu eta jardun guztiak garatu, gauzatu eta ebaluatzeko garaian, kontuan izan beharko dira emakumezko eta gizonezko taldeen espezifikotasunak, eta batik bat, askotariko diskriminazioa pairatzen duten emakumeenak. Horretaz gain, esku-hartze orokor eta zeharkako horren osagarri, helburu eta jardun espezifikoak ere proposatu dira talde horiei begira, estrategia duala -zeharkakotasuna eta neurri espezifikoak- kasu horietan ere aplikatu ahal izateko.