Sarrera

Errealitate jakin bat ukatzearen edo ikusezin bihurtzearen ondorioz sortu da bateragarri egitearen "arazoa"; honako errealitate hau, hain zuzen: jendearen oinarrizko premiak betetzeko behar den denbora eta lana. Gizartean behar-beharrezkoa den denbora eta lan hori agerian geratu eta arazo bihurtzen da, honako kasu honetan soilik: orain arte lan hori isil-isilik egiten zuten emakumeak soldatapeko lanak egiten hasten direnean, eta etxeko eta zaintzako lanak ere haien gain geratzen direnean, inoren laguntzarik izan gabe.

Industrializazio-garaian sortutako lan-kontzeptuaren ikuskera androzentriko eta mugatuaren ondorio da egoera hori, zuzen-zuzenean. Orduan sortutako lanen sexu-banaketa sendotzen ari gara gaur egun: gizonak soldatapeko lanetan aritzen dira eta hornitzailearen egitekoa betetzen dute; emakumeak, aldiz, etxeko lanetan aritzen dira, soldatarik gabe, femeninotasunaren luzapen naturaltzat jo izan baita ("euren" zereginak, emakumeenak, izanik) eta, beraz, ez zuen balio espezifikorik, ezta, batik bat ekonomikorik ere. Hortaz, produkzioaren eremuko lana lotzen da enpleguaren kontzeptuarekin, eta ordainetan, soldata jasotzen du; aldiz, etxeko lanetan aritzen direnak "ez-aktibotzat" eta "mendekotzat" jotzen dira. Ikuskera horren eraginez, etxeko lanak egitea baliorik eta nortasunik gabeko jardueratzat hartzen denez, lana diseinatzeko eta kudeatzeko mota guztietatik at geratu da modu sistematikoan, hezkuntzatik at, hiri-planifikaziotik at, gizarte-zerbitzuen sistemetatik at... eta nola ez, soldata eta lan-eskubideak izatetik at.

Etxeko lanaren balioespen eskasaren edo balioespenik ezaren ondoriorik garrantzitsuenetakoa da lan hori ikusezin bihurtzea. Ez da kasualitatea bateragarritasuna agenda publikoan txertatu izana, emakumeek pairatzen dituzten zama psikologiko, ekonomiko eta gizarte-arlokoen eragile eta arazo praktiko bihurtu denean. Eta ez da kasualitatea "bateragarritasuna" izena hartu izana, bi eremurekin loturik egongo balitz bezala: eremu publikoarekin eta pribatuarekin, iragazgaitzak, bereiziak eta bateratu beharrekoak izanik. Antza, egokiagoa da "gizarte-antolaketa berriaz" hitz egitea, "bateragarritasunaz" baino, gizarte-eredu berriranzko bidea egitea baita gure erronka, emakumeentzat eta gizonentzat bidezkoagoa eta zuzenagoa izango den gizarte-eredurantz, alegia.

Honako honek izan beharko luke eredu berri horren oinarri: bizitzaren maila guztiak harmonizatzeak, maila horiek guztiak maila bakarrera egokitu behar duten egungo egoera saiheste aldera, maila hori honako hau izanik: lana. Era berean, eredu berri horretan, etxeko eta zaintzako lanak behar bezala balioetsi beharko lirateke -produkzioko lana bezainbeste edo gehiago- ezinbestekoak baitira gure gizarteek funtziona dezaten, jarraipena izan dezaten eta iraun dezaten.

Marko juridikoa

Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 4/2005 Legearen (http://www.emakunde.es/images/upload/LeyIO_e.pdf) hirugarren tituluan, bizitzaren eremu guztietan emakumeen eta gizonen arteko benetako berdintasun iraunkorra sustatzeko zenbait neurri arautzen dira, norberaren, familiaren eta lan-arloko bizitza bateragarri egitea lehentasunezko esku-hartze arloetako bat dela agerraraziz. Titulu horren seigarren kapituluan ezarritako neurriak uztartze horri laguntzeko dira, eta hirugarren titulu hori osatzen duten gainerako sei kapituluetan ere neurri gehiago gehitu dira.

Kapitulu horretan xedaturikoari jarraiki, euskal administrazio publikoek bizitza pertsonala, familia eta lana uztartzea erraztuko dute, hiru neurri motaren bitartez:

- etxeko lanetan gizonek erantzunkidetasuna izan dezaten bultzatzea
- enpleguaren egiturak bizitza pertsonalaren eta familiaren beharretara egokitzea
- zerbitzu sozio-sanitarioak, laguntza ekonomikoak eta neurri fiskalak egokitzea

Erantzunkidetasuna sustatzeari dagokionez, Lege horren bitartez, etxeko lanekin eta jendearen zaintzarekin loturiko egungo eta etorkizuneko premien eta erantzukizunen kargu egiteko adina jakintza ikasle guztiei helaraztera behartua dago hezkuntza-administrazioa. Halaber, gizonezkoek ere etxeko lanen ardura har dezaten sustatzera bultzatzen ditu euskal herri-administrazioak, eta lan-baldintzen inguruko neurrietan eremu horretako gizonen erantzunkidetasuna bultzatzeko neurriak sartzera ere bai.

Lan-baldintzei dagokienez, Lege horren arabera, lanaldia malgutzeko eta berriz antolatzeko neurriak ere hartu behar dira, eta etxeko premiei erantzuteko eta laguntza behar dutenak zaintzeko eszedentziak, baimenak eta lanaldi-murrizketak hartzen dituzten langileentzako laguntzak ere eman behar dira.

Azkenik, zerbitzu sozio-komunitarioak egokitzeari dagokionez, eta Legean xedatutakoari jarraiki, zerbitzu eskuragarriak, malguak, kalitatekoak eta erraz lortzekoak ezarri behar dituzte administrazioek, hain zuzen ere, autonomia funtzional nahikoa ez izatearen ondorioz eguneroko bizitzako jardunerako beren kabuz baliatu ezin diren pertsonen arreta-beharrizanei erantzuteko. Bestalde, honako zerbitzu hauek izango direla bermatu behar dela ere ezartzen du Legeak: hezkuntzari arreta emateko eta haurtzaroko asistentziako zerbitzuak, eskola-jantokien zerbitzu osoa, curriculumaz gaindiko eskolaz kanpoko arreta osagarria emateko zerbitzua, zerbitzu-enpresei laguntzeko zerbitzuak, eta azkenik, zaintza-lanetan aritzen direnentzako atseden hartzeko programen zerbitzuak eta laguntza ekonomikoak, teknikoak eta psikosozialak.

Bestalde, gizartea antolatzeko modu berria eraikitzeko beste aurrerapauso bat da Berdintasunerako IV. Plana (http://www.emakunde.es/images/upload/IVBP_e.pdf), betiere lanaren banaketa orekatuan oinarrituta, non emakumeek eta gizonek hein berean hartuko duten etxeko eta zaintzako lanen erantzukizuna, eta produkzioko lanaren erantzukizuna, eta gizartearen garapenerako eta iraupenerako ezinbestekoa den lan guztiari denbora ez ezik, gizarte-balioa eta balio ekonomikoa ere ematen dion gizartea izanik.

Ildo beretik, arlo bakoitzean hainbat programa antolatu ditu planak, gizarte-eredu berri hori lortzeari begira. Berdintasunerako Legean dagoeneko ezarritako hiru ildoren araberakoak dira programa horiek: erantzunkidetasuna sustatzea, enplegu-egiturak norberaren eta familiaren premietara egokitzea, eta zerbitzu sozio-komunitarioak egokitzea.

- Gizonen erantzunkidetasuna sustatzea: Ardatz honen funtsezko lan-ildoetako bat honako hau da: etxeko eta zaintzako lanetan gizonen erantzunkidetasuna sustatzea. Emakumeen eta gizonen gaitasunen garapen partziala ekarri du sexu/genero sistemak, baita zereginen eta rolen banaketa jakin bat ere, non emakumeak soilik diren etxeko eta inoren laguntza behar dutenen zaintzako lanen erantzule, horrelako lanetatik at utzita gizonezkoak. Bidegabea eta diskriminatzailea izateaz gain, egoera horren ondorioz emakumeen lanaldiak amaigabeak izaten dira, eta emakumeen bizitzako beste hainbat arlotako -lanbidean, kulturan, aisialdian- garapena mugatzen du, haien osasun fisikoan eta mentalean ere eragin dezakeela.

Hortaz, generoan oinarritutako gizarte-eraikuntza desagerraraziko duten programak landu behar dira, hainbat esparrutatik, etxeko eta zaintzako lanen erantzukizuna gizonek har dezaten bultzatuta, eta lan hori betetzeko gaitasunak garatuta. Hari berari jarraiki, hezkuntzaren eta kulturaren eremuek gizarteratzeko ahalmen handia dute helburu horiek lortzeari dagokionez.

- Enplegu-egiturak egokitzea: Lan-ildo honetan, enplegu-egiturak norberaren, familiaren eta lan-arloko premietara egokitzea lortu nahi dugu. Horrela, bi erronka ditugu aurrean. Alde batetik, enpresa publiko eta pribatuetan malgutze hori egiaz gertatzea, zenbait neurriren bitartez, hala nola aitatasunagatiko/amatasunagatiko eta inoren laguntza behar dutenak zaintzeagatiko baimenen eta lizentzien bitartez. Bestetik, horrelako neurriak hartzeko garaian dagoen genero-aldea murriztea.

- Zerbitzu komunitarioak egokitzea: Zerbitzu sozio-komunitarioak sortzea eta egokitzea lortu nahi dugu lan-ildo honen bitartez, zaintzako lana eta norberaren, familiaren eta lan-arloko bizitza bateragarri egiteari laguntzeko. Ildo beretik, hainbat programa sortu dira azpiegiturak egokitzeko eta berriz antolatzeko premiari erantzutearren, eta beste zenbait zaintzako lanak eragindako zama murriztearren.